هراس شبانه کودکان یکی از نگرانیهای رایج و در عین حال گیجکننده برای بسیاری از پدرها و مادرها است. تصور این صحنه که کودک دلبندتان ناگهان در میانه شب با چشمانی باز اما وحشتزده فریاد بکشد، میتواند بسیار ترسناک باشد. این اتفاق که اغلب با سردرگمی والدین همراه است، یک پدیده رشدی شناخته شده می باشد. اما این عارضه ترسناک دقیقاً چیست و چگونه میتوانیم به کودک خود کمک کنیم؟
این مقاله قصد دارد تا با واکاوی علل، نشانهها و راهکارهای مقابله، به شما کمک کند تا این مرحله را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارید و فضای امن و آرامشبخشی را برای خواب کودکتان فراهم کنید.
هراس شبانه کودکان چیست و چگونه بروز میکند؟
هراس شبانه کودکان یک اختلال خواب است که در آن کودک ناگهان از خواب عمیق در حالت بسیار ترسیده بیدار میشود. برخلاف کابوس، کودک شما در طول این حادثه کاملاً بیدار نیست، هوشیار نیست و فردای آن روز هیچ خاطرهای از آنچه اتفاق افتاده به یاد نمیآورد. نشانههای آن میتواند شامل فریاد زدن، نگاه خیره و وحشتزده، تند شدن ضربان قلب، عرق کردن و حتی پارازیت دادن باشد.
این هراس معمولاً چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد و کودک پس از آن به آرامی به خواب بازمیگردد. درک این نکته که کودک در این لحظات کنترل هوشیاری خود را ندارد و در حال “خواب دیدن” به شکل معمول نیست، اولین قدم برای برخورد صحیح است. این اتفاق برای کودک ترسناک به نظر میرسد، اما در واقع او از آن آگاه نیست.
تفاوت هراس شبانه کودکان با کابوس
کابوسهای شبانه و هراس شبانه اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند، اما تفاوتهای کلیدی بین آنها وجود دارد. کابوس در مرحله خواب REM مرحلهای که رویا میبینیم رخ میدهد و کودک پس از بیدار شدن، اغلب میتواند جزئیات ترسناک رویای خود را به خاطر بیاورد و نیاز به آرامش دارد. در مقابل، هراس شبانه در مرحله خواب غیر-REM و در عمیقترین بخش خواب اتفاق میافتد. کودک در طول آن بیدار نیست، پس از پایان آن به راحتی به خواب میرود و صبح روز بعد چیزی به یاد نمیآورد. این تمایز برای والدین بسیار مهم است، زیرا نحوه برخورد با هر یک کاملاً متفاوت است. در کابوس کودک را بیدار کرده و آرام میکنیم، اما در هراس شبانه معمولاً تنها مراقب ایمنی او هستیم و مداخله مستقیمی نداریم.
علل و عوامل محرک در هراس شبانه کودکان
هراس شبانه کودکان معمولاً ریشه در عوامل فیزیولوژیکی و رشدی دارد. خستگی مفرط، تب، برنامه خواب نامنظم، یا خوابیدن در محیطی ناآشنا میتواند محرک این عارضه باشد. از نظر علمی، این اتفاق زمانی رخ میدهد که سیستم عصبی مرکزی که در حال رشد و تکامل است، در انتقال بین مراحل خواب عمیق به خواب سبک دچار اختلال موقتی شود.
مطالب مرتبط : روش کنترل هراس
همچنین، عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی در اختلالات خواب میتواند نقش داشته باشد. استرس و اضطراب نیز، حتی اگر به نظر کماهمیت بیاید، میتواند در بروز آن مؤثر باشد. درک این عوامل به شما کمک میکند تا با ایجاد یک محیط خواب امن و یک روال ثابت قبل از خواب، احتمال وقوع آن را به میزان قابل توجهی کاهش دهید.
راهکارهای عملی برای مدیریت و پیشگیری
مدیریت این شرایط بیشتر بر پیشگیری و ایجاد آرامش متمرکز است. مهمترین قدم در درمان هراس شبانه کودکان، اطمینان از این است که کودک در طول روز استراحت کافی دارد و برنامه خواب منظمی دارد. یک روال آرامشبخش قبل از خواب، مانند داستان خواندن یا حمام آب گرم، بسیار مؤثر می باشد. در هنگام وقوع هراس شبانه، وظیفه اصلی شما حفظ آرامش و ایمنی کودک است. سعی نکنید او را بیدار یا در آغوش بگیرید، چون ممکن است باعث طولانیتر شدن هراس شود.
تنها در کنارش باشید تا مطمئن شوید به خودش صدمه نمیزند و با لحنی آرام و ملایم با او صحبت کنید. پس از پایان، خود به خود به خواب خواهد رفت. ثبت زمانهای وقوع میتواند به شما کمک کند تا کودک را ۱۵-۱۰ دقیقه قبل از آن زمان به آرامی بیدار کنید تا چرخه خوابش شکسته شود.
جمعبندی
هراس شبانه کودکان اگرچه صحنهای نگرانکننده برای والدین است، اما معمولاً بخشی طبیعی از روند رشد و بیخطر محسوب میشود. با درک تفاوت آن با کابوس، شناسایی عوامل محرک و به کارگیری راهکارهای ساده مانند رعایت بهداشت خواب، میتوانید این دوره را با کمترین استرس پشت سر بگذارید. به یاد داشته باشید که این هراس نشانه مشکل عاطفی یا تربیتی در کودک شما نیست و در بیشتر موارد با بزرگتر شدن او به طور کامل از بین میروند. کلید اصلی، صبر، آرامش و ایجاد محیطی امن برای خوابی راحت است.
سوالات متداول
۱. آیا هراس شبانه کودکان نشانه یک مشکل جدی روانی است؟
خیر، هراس شبانه معمولاً بخشی طبیعی از رشد مغز است و به ندرت نشانه یک مشکل روانی عمیق محسوب میشود. این حالت با افزایش سن معمولاً به طور کامل برطرف میشود.
۲. بهترین کار در هنگام وقوع هراس شبانه چیست؟
والدین باید آرامش خود را حفظ کرده و تنها مراقب ایمنی فیزیکی کودک باشند. از بیدار کردن، تکان دادن یا صحبت کردن زیاد با کودک در آن لحظه خودداری کنید.
۳. آیا لازم است برای هراس شبانه به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت تکرر زیاد، طولانی شدن مدت آن، یا ایجاد نگرانی درباره ایمنی کودک، مشورت با یک متخصص اطفال یا خواب میتواند مفید باشد تا از عدم وجود مشکلات دیگر اطمینان حاصل شود.